درک کلامی؛ آن چیزی که معلم می‌گوید اما دانش‌آموز متوجه نمیشود.

چرا با مشکل نفهمیدنِ حرف معلم بعضی دانش‌آموزان را به اشتباه بیش فعال ، بی‌انضباط یا کم‌هوش قضاوت می‌کنیم؟

تصور کن معلم در کلاس می‌گوید: کتابتان را باز کنید، صفحهٔ ۱۲ — اول سؤال ۱ را حل کنید، بعد سؤال ۲ را با هم بررسی می‌کنیم.
عده‌ای از بچه‌ها بلافاصله شروع می‌کنند؛ عده‌ای کمی با تاخیر شروع میکنند و مطالب را دنبال می‌کنند؛ و بعضی از آن‌ها اصلاً نمی‌دانند از کجا شروع کنند — نه از بی‌میلی، بلکه چون درک کلامی (Verbal Comprehension) آن‌ها ضعیف است. یعنی آن‌ها پیامِ زبانِ معلم را کامل پردازش نمی‌کنند.

درک کلامی یعنی چه؟ و چرا برای مدرسه حیاتی است؟

درک کلامی یعنی تواناییِ فهمیدنِ جمله‌ها، پیوند دادن معانی، دنبال کردن دستورهای چندمرحله‌ای و استخراجِ پیام اصلی از صحبت‌ها و توضیحات. این مهارت پایه‌ای است برای ارتقای درک کلامی کودکان.

• شنیدن و انجام دادن دستورها
• درک درس‌های شفاهی در کلاس
• خلاصه‌سازی و یادگیری متن‌ها
• شرکت مؤثر در بحث‌های کلاسی

اگر درک کلامی ضعیف باشد، حتی باهوش‌ترین کودک هم ممکن است در تست هوش یا در آزمون‌های مدرسه پایین‌تر از حد واقعی عملکرد نشان دهد — چون سؤال را درست نفهمیده است.

نمونه تست دانش آموزی که نمره پایین تری در درک کلامی گرفنه و باعث ضعف یادگیری این دانش آموز شده

اگر درک کلامی ضعیف باشد چه اتفاقی می‌افتد ؟ (پیامدهای ملموس)

• دانش‌آموز زود خسته می‌شود و در کلاس حوصله‌اش سر می‌رود و درک کلامی ضعیف باشد مشکل ساز می‌شود.
• ممکن است رفتارهایی مثل لجبازی یا بی‌توجهی بروز کند — که در واقع واکنش به ناامیدی است.
• گاهی به اشتباه تشخیص می‌دهیم کودک بیش‌فعال یا دارای اختلال یادگیری است، در حالی که ریشه مشکل فهمِ مطلب است.
• نمرات افت می‌کند و کودک اعتمادبه‌نفسش را کم‌کم از دست می‌دهد.

نشانه‌هایی که معلم و والد باید جدی بگیرند

اگر چند مورد از این‌ها را می‌بینید، وقت بررسی است:

• دائماً می‌گوید چی گفتید؟ یا از معلم می‌خواهد جمله را تکرار کند.
• در دستورهای دو یا سه‌مرحله‌ای گیج می‌شود.
• جواب‌های نامرتبط می‌دهد یا هنگام خلاصه‌گویی فقط جزئیات نامربوط را می‌گوید.
• مکث‌های طولانی در پیدا کردن کلمه یا جمله‌سازی دارد.
• رفتار مشکل‌سازش اغلب بعد از توضیحات شفاهی معلم شروع می‌شود.

چطور متوجه شویم مساله در درک کلامی است نه چیز دیگر؟

راه درست، ارزیابی ساختاری است: تست هوش (که زیرمقیاس‌های کلامی دارد)، آزمون‌های زبان دریافتی/بیانی و بررسی حافظه فعال کلامی. این ارزیابی‌ها کمک می‌کنند تشخیص دهند که مشکل واقعی از کجا سرچشمه می‌گیرد، آیا از درک کلامی یا چیزی دیگر.

راهکارهای ساده و فوری که می‌توانید فردا در کلاس اجرا کنید

• دستورها را بخش‌بندی کنید: اول این، بعد آن، بعد از انجامش…
• از دانش‌آموز بخواهید با کلمات خودش تکرار کند (درک تأیید می‌شود).
• همیشه از کمک دیداری استفاده کنید: تصویر، نماد یا حرکت همراه با کلام. این کمک به تقویت درک کلامی می کند.
• بازی‌های کوتاه ۵–۱۰ دقیقه‌ای برای تقویت حافظه فعال و پردازش شنیداری اجرا کنید.

ما چگونه کمک می‌کنیم؟ (کلینیک ما — یاسر محمدی‌نیا و زهرا خدام)

در کلینیک روانشناسیِ ما، ارزیابی‌های جامع انجام می‌دهیم: تست هوش و باتری زبانی مخصوص پیش‌دبستانی و مدرسه.
علاوه بر تشخیص، ما:

• دوره‌های هوش کلامی برای والدین و مربیان قبل از ورود به مدرسه آماده کرده‌ایم،
• دوره‌های ویژه معلمان برای طراحی گفتارها و دستورهای مؤثر در کلاس داریم،
• و مجموعهٔ کامل ۱۰۰ بازی کلاسی را طراحی کرده‌ایم که هر ماژول درک کلامی را هدف می‌گیرد.

اگر نگران یکی از دانش‌آموزان یا کلاس خود هستید، از شما دعوت می‌کنیم:

1. چک لیست هوش کلامی ما را دانلود کنید و یک بار در کلاس یا خانه اجرا کنید — فقط ۱۰–۱۵ دقیقه زمان لازم است.
2. نمونه 2 بازی تخصصی را دریافت کنید و یکی را در هفته امتحان کنید — تأثیر را خواهید دید

دانلود  نمونه بازی‌ها

دانلود چک لیست درک کلامی

اختلال یادگیری در کودکان: راهکارهای علمی و بازی محور

شاید در سال‌های گذشته، درمان اختلال یادگیری در کودکان چالش بزرگی بود و بسیاری راهکار مشخصی نداشتند. خوشبختانه امروز با روش‌های بازی محور و شخصی‌سازی شده، این اختلال قابل درمان است. والدین و مربیان با تشخیص زودهنگام می‌توانند مسیر یادگیری کودک را موثر و لذت‌بخش کنند.

آیا اختلال یادگیری قابل درمان است؟

در یک پاسخ کوتاه به سوال آیا اختلال یادگیری درمان دارد؟ باید بگوییم، بله. درمان اختلال یادگیری در کودکان وجود دارد. البته این درمان بسته به نوع اختلال و ویژگی‌های شخصیتی کودک متفاوت است. مهم است که اختلال یادگیری را با هر نوع بیماری ذهنی دیگر مانند ناتوانی ذهنی اشتباه نگیرید.

متخصصان تاکید می‌کنند که تشخیص زودهنگام و به موقع فرآیند درمان را تسریع می‌کند و از چالش‌های جدی کودکان در مسیر یادگیری جلوگیری می‌کند. در سایت Dr.Plays ما خدمات تست و ارزیابی تخصصی شرایط یادگیری کودکان ارائه می‌دهیم. اگر ایرادی در یادگیری کودک مشاهده کردید، بهتر است با متخصصان مشورت کنید.

روش‌های نوین درمان اختلال یادگیری

در سال‌های اخیر، روش‌های درمان به سمت درمان‌های غیر دارویی و بازی محور حرکت کرده است. در Dr.Plays ما برای هر کودک یک برنامه بازی تخصصی و شخصی‌سازی شده طراحی می‌کنیم که بر اساس ویژگی‌های شناختی و حسی کودک تنظیم می‌شود.

کار درمانی و گفتار درمانی

اختلالات گفتاری و حرکتی درصد بالایی از کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کار درمانی و گفتار درمانی با حرکات هدفمند و تمرینات حسی-ادراکی به کودک کمک می‌کند تا مهارت‌های از دست رفته خود را بازیابی کند. تمرینات ما شامل:

• تقسیم وظایف به بخش‌های کوچک‌تر
• آماده کردن ذهن و حافظه کودک
• آموزش نشانه‌های تصویری
• تقویت عضلات دست و انگشتان و آموزش ریزترین نکات مانند برداشتن مداد
• کمک به خودتنظیمی کودک در توجه و تمرکز
• بهبود توانایی کودک برای انجام کارهای روتین و روزانه

برای گفتار درمانی، همیشه سراغ متخصص آسیب‌شناس گفتار می‌رویم. پزشکان آموزش زبان را گام به گام و با ارزیابی شرایط فرد شروع می‌کنند و استراتژی‌های شروع ارتباطات اجتماعی را هم آموزش می‌دهند. بیشتر بخوانید

برنامه آموزش فردی (IEP)

روش IEP یا Individualized Education Plan برای هر کودک اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت، استراتژی‌های آموزشی و منابع لازم را بر اساس بررسی شخصی کودک تعیین می‌کند. در کلینیک ما، این برنامه توسط والدین و مربیان کودک اجرا می‌شود.

نقش بازی‌های آموزشی در درمان اختلال یادگیری

تحقیقات نشان داده است که بازی‌های آموزشی تاثیر بلندمدت بالاتری بر مهارت‌های شناختی دارند. بازی‌ها نه تنها سرگرم‌کننده‌اند، بلکه تمرکز، توجه و مهارت‌های مغزی کودک را بهبود می‌دهند. در Dr.Plays ما برنامه‌های بازی محور تخصصی طراحی می‌کنیم تا هر کودک به صورت شخصی‌سازی شده مسیر یادگیری خود را طی کند.

انواع بازی‌ها:

• پازل‌ها
• فلش‌کارت‌ها
• بازی‌های ساختنی

اهمیت حمایت والدین و محیط آموزشی

کودک در محیط بدون استرس و همراه با حمایت والدین بهتر یاد می‌گیرد. اجازه دهید کودک اشتباه کند و چند بار تمرین کند. والدین و مربیان نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام و موفقیت درمان دارند.

نتیجه‌گیری

درمان اختلال یادگیری در کودکان نیازمند دید جامع، علمی و انسانی است. خانواده‌ها با همراهی کودک و استفاده از روش‌های بازی محور و شخصی‌سازی شده می‌توانند مسیر یادگیری را موثر و لذت‌بخش کنند. با اجرای این روش‌ها، کیفیت زندگی و عملکرد تحصیلی کودکان به‌طور چشم‌گیری بهبود پیدا می‌کند.

اختلال یادگیری یکی از بیماری‌های عصبی است که لزوما بر میزان هوش کودک دلالت ندارد. این بیماری بر فرآیند دریافت، ارسال و پردازش اطلاعات تاثیر منفی می‌گذارد و افراد را از انجام درست و بی‌نقص آن ناتوان می‌کند. اختلال در یادگیری چالش بزرگی در مسیر رشد تحصیلی و البته اجتماعی کودک خواهد بود. به همین خاطر لازم است با علائم و علل بروز این بیماری بیشتر آشنا شوید. تا انتهای این بخش همراه ما باشید تا درک کامل و دقیقی از این اختلال پیدا کنید.

اختلال یادگیری چیست؟

اختلال یادگیری (Learning Disability) به مشکلاتی در توانایی مغز برای دریافت، پردازش، تحلیل یا ذخیره اطلاعات اشاره دارد. این بیماری وجود آسیب در فرآیند روانشناختی را نشان می‌دهد که از درک یا استفاده آموزش‌های جدید در زمینه خواندن، نوشتن، فهم ریاضیات، صحبت کردن و گوش دادن جلوگیری می‌کند.

هر چند که با پیشرفت‌های بزرگ در زمینه مسائل روانشناختی و رشد کودکان همچنان درمان قطعی و کاملی برای این اختلال وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام و اقدامات پزشکی مناسب سرعت و تاثیرات این بیماری را تا حد زیادی کاهش خواهد داد.

انواع اختلالات یادگیری

قبل‌تر درباره اختلال در یادگیری چیست بیشتر مطالعه کردیم، اما همیشه شناخت انواع مدل‌های یک مسئله ما را در درک بهتر و بیشتر مفاهیم یاری خواهد کرد. در این بخش قصد داریم انواع اختلال یادگیری را بررسی و نشانه‌های هر کدام را مطرح کنیم.

نارسا خوانی (Dyslexia)

نارساخوانی یکی از انواع اختلال‌ های یادگیری است. این اختلال زمانی به وجود می‌آید که کودک در درک رابطه و بیان صداها، حروف کلمات و شکل کلی کلمات ناتوان باشد. نارساخوانی معمولا بسیار شایع است و حدود 85% کودکان دچار اختلال با آن درگیر هستند. برخی از نشانه‌های این نوع از اختلال شامل اشتباه در ترتیب حروف، خواندن کند و نادرست، عدم مهارت عمومی در استفاده از واژگان و مشکل در به خاطر سپردن کلمات جدید می‌باشد.

نارسا نویسی (Dysgraphia)

یکی دیگر از انواع اختلالات یادگیری، اختلال نارسا‌نویسی است. همانطور که از اسم این بیماری مشخص است، کودکان در نوشتن درست کلمات، فاصله‌گذاری بین حروف و حتی گرفتن مداد مشکل خواهند داشت. معمولا این کودکان نمی‌توانند آنچه در ذهن خود دارند را به خوبی روی کاغذ بیاورند.

اختلال ریاضی (Dyscalculia)

اختلال یادگیری خاص دیگری که متاسفانه دیرتر از سایر اختلال‌ها تشخیص داده می‌شود، اختلال ریاضی است. این نوع از اختلال به درک ضعیف مفهوم اعداد و ناتوانی کودک در بکار گیری روش‌های ریاضی برای حل مسائل اشاره می‌کند.

اختلال پردازش شنوایی

بخش مهمی از درک و فهم کودکان از محیط اطراف، با شنوایی حاصل می‌شود. اگر کودکان نتوانند درک و تفسیر درستی از صداهای اطراف داشته باشند و یا نتوانند به خوبی تمایز بین صداهای موجود را تشخیص دهند، احتمالا دچار اختلال اختلال در یادگیری شنوایی باشد. 

اختلال پردازش دیداری

اختلالات یادگیری کودک حتی وارد دایره دید کودکان هم می‌شود. به همین سبب معمولا زمانی که کودک از ایجاد هماهنگی میان چشم و دست ناتوان باشد و یا در تشخیص تفاوت‌ها و شباهت‌ها مشکل داشته باشد، گفته می‌شود که احتمالا با اختلال پردازش دیداری مواجه است. استفاده از ابزارهای آموزشی بصری و تمرینات خاص می‌تواند به بهبود این مهارت‌ها کمک کند.

اختلال یادگیری غیر کلامی (Nonverbal learning disorder)

بخشی از توانایی‌های شناختی کودک خارج از بحث خواندن و نوشتن تعریف می‌شود. اختلال یادگیری غیر کلامی  به اختلال و ناتوانی کودک در مهارت‌های اجتماعی، درک نشانه‌های غیرکلامی و هماهنگی حرکتی اشاره دارد. معمولا کودکان درگیر این اختلال از درک و بکارگیری ایده‌ها و مفاهیم جدید در جای درست دچار مشکل هستند. از آنجایی که کودکان درگیر این اختلال معمولا در دایره واژگان بسیار قوی هستند، پزشکان این اختلال را دیرتر تشخیص می‌دهند.

علائم و نشانه‌های اختلال یادگیری کودکان

همانطور که در تعریف اختلال یادگیری گفتیم، تشخیص زودهنگام اختلالات یادگیری برای مداخله موثر حیاتی است. بسیاری از علائم به یکدیگر مرتبط هستند. به طور مثال زمانی که کودک نتواند به خوبی بشنود، احتمالا در درک و توجه دچار مشکل شود؛ و یا زمانی که کودک به درستی حرکت نکند، به مرور هماهنگی چشم و دست و انجام حرکات ظریف برای او دشوار خواهد شد. برخی از علائم رایج عبارتند از:

• مشکل در یادگیری خواندن، نوشتن یا ریاضی: این اختلال توسط والدین هم قابل کشف است. اگر کودک را پیش از سن 7 سالگی در محیط‌های آموزشی قرار دادید و کودک حتی پس از چند ماه تلاش، کمتر از حد معمولا توانایی پیدا کرد، ممکن است دچار انواع اختلال یادگیری کودکان باشد.
• حافظه ضعیف و مشکل در به خاطر سپردن اطلاعات: پیشتر در تعریف اختلالات یادگیری کودکان چیست به این مسئله اشاره کردیم که اصلا ذات این بیماری به عدم توانایی در درک و پردازش اطلاعات اشاره دارد. حافظه ضعیف یکی از علائم رایج در این اختلال است.
• مشکلات در تمرکز و توجه: معمولا کودکان اختلال یادگیری سطح تمرکز و توجه پایینی دارند. تصور کنید که در زمان شنیدن صدا و یا دیدن یک متن نتوانید به درستی مفهوم و رابطه منطقی بین حروف را تشخیص دهید؛ در این حالت تمرکز و توجه بسیار سخت می‌شود.
• دشواری در پیروی از دستورالعمل‌ها: کودک نمی‌تواند مراحل چندگانه یک کار را به‌درستی دنبال کند.
• مشکلات در مهارت‌های حرکتی ظریف: اختلال یادگیری از انجام حرکاتی که نیازمند عضلات و حرکات انگشتان دست هستند، جلوگیری می‌کند. بستن دکمه لباس، بستن بند کفش، استفاده از قیچی یا نوشتن خصوصا در کودکانی که دچار دیسپراکسی (dyspraxia) یا همان اختلال حرکتی هستند، بیشتر دیده می‌شود. 

علل بروز اختلالات یادگیری

برخی از عوامل وجود دارند که احتمالا بروز این نوع اختلال را تا حد زیادی افزایش می‌دهند. این عوامل شامل:

• عوامل ژنتیکی و وراثتی: سابقه خانوادگی اختلالات یادگیری کودکان می‌تواند احتمال اینکه فرزندان آن خانواده دچار بیماری شوند را افزایش دهد. درنتیجه اگر همچین شرایطی در خانواده دارید، نسبت به علائم آن هوشیار باشید.
• مشکلات دوران بارداری و زایمان مانند زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد: زمانی که کودک به درستی و کامل در رحم مادر دوره رشد خود را طی نکند و یا در زمان پیش از تولد در معرض الکل و مواد مخدر قرار بگیرد، احتمال دارد دچار اختلال یادگیری عمومی شود.
• آسیب‌های مغزی یا عصبی: اگر بخشی از مغز که مسئول انجام وظایفی مانند دریافت و پردازش اطلاعات است آسیب ببیند، احتمالا سایر حلقه‌های یادگیری کودک نیز با مشکل مواجه خواهد شد. به همین خاطر تا زمانی که هنوز جسم کودک کامل نشده است، کودکان به هیچ عنوان نباید در معرض آسیب‌های جسمی و مغزی شوند. حتی ضربه کوچک به بخش مهمی از مغز، تمام آینده یادگیری و رشدی کودک را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
• قرار گرفتن در معرض سموم محیطی: همانطور که می‌دانید، هر آنچه که در اطراف ما وجود دارد، به نوعی در فرآیند رشد و یادگیری ما موثر خواهد بود. به همین خاطر از قرار گرفتن کودک در معرض سموم و مواد شیمیایی سنگین مانند سرب باید خودداری کنید. این موارد عملکرد مغز را مختل می‌کنند.
• عوامل روانی و عاطفی: هر چیزی که در کودکی برای ما اتفاق می‌افتد، بالاخره نقشی در بزرگسالی ما خواهد داشت. استرس شدید، بد‌رفتاری یا بی‌توجهی در دوران کودکی می‌تواند رشد شناختی کودک را مختل کند. به همین خاطر حمایت عاطفی کودک در سنین ابتدایی زندگی بسیار مهم است. 

بخشی از مواردی که به عنوان دلایل و علل ایجاد انواع اختلال یادگیری در کودکان نام بردیم، با کنترل مادران و مربیان مهد قابل پیشگیری هستند. درنتیجه از زمانی که باردار می‌شوید و تا وقتی کودک شما به سن 10 الی 12 سال می‌رسد، باید درباره هر رفتاری که با او دارید سنجیده عمل کنید. 

یکی از بهترین کارها برای افزایش اطلاعات در این زمینه، مطالعه مقالات مرتبط با تشخیص و درمان اختلالات یادگیری در کودکان است که بسیار کاربردی و آموزنده خواهد بود.

مراقبت از کودکان در این سنین، خصوصا سنین ابتدایی زندگی، باید با دقت خوبی صورت بگیرد. البته منظور دفت وسواس‌گونه نیست. توجه داشته باشید که جسم و مغز کودک در سلامت کامل قرار داشته باشند و همچنین در معرض مواد سمی مانند سرب و الکل قرار نگیرند.

تمایز اختلال یادگیری با سایر مشکلات مشابه

مهم است که اختلالات یادگیری را از سایر مشکلات مشابه متمایز کنیم زیرا معمولا هر یک از این بیماری‌ها راه و روش درمانی مخصوص خود را دارند. هر چند که ممکن است بخشی از مسیر درمان این بیماری‌ها شبیه به هم باشند، اما نهایتا رویکرد هر کدام متفاوت خواهد بود.

ناتوانی ذهنی و اختلال یادگیری

اولین موردی که در بسیاری از مواقع با اختلال‌ های یادگیری اشتباه گرفته می‌شود، ناتوانی ذهنی است. ناتوانی ذهنی به اختلال رشدی عصبی گفته می‌شود که بر روی بعد اجتماعی و شناختی کودک به صورت همزمان تاثیر دارد. این در حالی است که اختلال یادگیری به معنای هوش پایین نیست و بر روی یک مهارت تحصیلی خاص مانند یادگیری ریاضی و یا اختلال در خواندن و نوشتن دلالت دارد. در یک کلام سطح پایین IQ ارتباطی با وجود اختلال یادگیری ندارد.

تمایز اختلال یادگیری از مشکلات توجه و بیش‌فعالی (ADHD)

بیش‌فعالی (ADHD) به عدم توانایی در مدیریت و تمرکز اشاره دارد. توجه داشته باشید که بعضا برخی از انواع اختلالات یادگیری باعث عدم تمرکز و مدیریت دشوار می‌شوند، اما این عدم تمرکز ناشی از یک آسیب در تحصیل به مهارتی مانند شنید، خواندن و یا نوشتن خواهد بود. همچنین معمولا کودکان بیش فعال نمی‌توانند روی یک کار به خوبی تمرکز کنند؛ این مسئله به این معنا نیست که در یادگیری مهارت‌ ناتوان هستند. 

تفاوت اختلال یادگیری با مشکلات بینایی یا شنوایی

دقت کنید که ممکن است این دو نوع مشکل همزمان با هم در کودک وجود داشته باشند، اما هیچوقت یکی باعث دیگری نمی‌شود. منظور این است که در اختلال یادگیری بخشی از مغز فرد به درستی کار نمی‌کند و اطلاعات به خوبی پردازش نمی‌شوند اما در مشکلات بینایی یا شنوایی خود جسم و عضو بدن با مشکل مواجه است.

نتیجه‌گیری

اختلال در یادگیری کودکان معمولا تاثیر عمیقی بر روی آینده تحصیلی و اجتماعی کودکان دارد. این اختلالات فرآیند جامعه‌پذیری کودک را هم با مشکل روبه‌رو می‌کند. طبیعتا زمانی که کودک درک درست و ایده کاملی از محیط اطراف نداشته باشد، نمی‌تواند به درستی با دیگران ارتباط بگیرد.

اما خبر خوب این است که با تشخیص زودهنگام، مداخلات مناسب و حمایت مستمر از سوی والدین و مربیان، می‌توان به کودکان کمک کرد. این بیماری‌ها اگر به درستی تشخیص داده شوند و رویکرد درمانی مناسبی برای آن‌ها اتخاذ شود، تا حد زیادی قابل کنترل خواهند بود. کما اینکه تجربه کیس‌های قبلی این مسئله را نشان می‌دهد. 

پس اگر نظر و کامنتی در این زمینه دارید و یا با کودکان دارای اختلال یادگیری ارتباط داشتید، حتما در بخش نظرات ما را از تجربیات خود آگاه کنید. آگاهی و آموزش مستمر خصوصا در اطلاع از عوامل محیطی ایجاد کننده اختلال، نجات دهنده جامعه خواهد بود.

یکی از مهم‌ترین ابعاد رشدی در کودکان که تنها به فیزیک آن‌ها مرتبط نمی‌شود و رشد شناختی آن‌ها را هم درگیر می‌کند، بحث مهارت‌های دست ورزی است. این مهارت شامل کنترل حرکات ظریف دستان و انگشت‌ها می‌باشد حرکت دقیق دست‌ها و انگشتان و بازی دست ‌ورزی باید در سنین 2 تا 7 سالگی تقویت شود تا در آینده پایه مناسبی برای انجام حرکات ریزتر و سخت‌تر شود. 

اگر مهارت دست‌ورزی و کنترل برای قدرت انگشتان و دست‌ها به خوبی رشد پیدا نکند، کودکان در انجام کارهای ساده روزانه مانند نوشتن، نقاشی، بستن بند کفش و حتی دکمه لباس هم به مشکل برمی‌خورند. به همین خاطر در این مقاله با برخی از مهم‌ترین بازی‌ های تقویت انگشتان بیشتر آشنا خواهیم شد.

بازی دست‌ ورزی پیشنهادی برای کودکان پیش‌دبستانی

خوشبختانه تقویت این بعد رشدی حرکتی کودکان از طریق بازی صورت می‌گیرد و بچه‌ها به صورت ناخودآگاه با انجام بازی ‌های برنامه ریزی شده، در ابعاد مختلف رشد پیدا می‌کنند. نکته جالب در این بازی‌ها این است که باعث رشد شناختی و اجتماعی کودک هم می‌شوند. برخی از این بازی‌ها نیاز به تمرکز و توجه دارند که در نهایت دامنه شناختی کودک را افزایش می‌دهند. برخی از این بازی‌ها شامل:

بازی با خمیر بازی

یکی از بازی‌هایی که به خوبی انگشتان و دست‌های کودکان را تقویت می‌کند، بازی با خمیر بازی است. کودکان با له کردن، فشار دادن و کشیدن خمیر بازی برای شکل دادن به خمیر خلاقیت خود را پرورش می‌دهند و در عین حال عضلات و ماهیچه‌های آن‌ها هم آماده‌تر می‌شود. بازی دست ‌ورزی با خمیر بازی پیش ‌دبستانی باید در برنامه‌های مربیان قرار بگیرد.

نقاشی با رنگ انگشتی

انگشتان پل کودکان برای کشف دنیای بیرون هستند. برداشتن رنگ با انگشت‌ها و لمس خنکی و وزن رنگ در رشد حس لامسه کودکان موثر خواهد بود. دست ‌ورزی با رنگ انگشتی زمانی صورت می‌گیرد که کودکان مستقیما با انگشت روی برگه کاغذ یا دیوار نقاشی می‌کشند و تمام ماهیچه‌های دست آن‌ها به‌مرور قوی‌تر می‌شوند.

ساخت کاردستی با کاموا

زمانی که سراغ بازی دست ‌ورزی می‌رویم که نیازمند خلاقیت هستند، یک نکته مهم را باید به والدین و مربیان گوشزد کنیم؛ و آن هم ایجاد محیطی بدون فشار و تنش برای بچه‌ها است. توقع کاردستی پیچیده از فرزند خردسال خود نداشته باشید. برای دست ‌ورزی با کاموا کافی است از بچه‌ها بخواهید که کاموا را دور یک بطری طرح دار و یا مقوا بپیچند. در این شرایط دقت، تمرکز و مهارت‌های حرکتی ظریف آن‌ها تقویت می‌شود.

بازی با نی و کاموا

بخشی از رسالت بازی‌های رشد مهارت دست‌ورزی، افزایش هماهنگی چشم و دست است. در دست‌ ورزی با نی و کاموا کودکان مجبور می‌شوند برای رد کردن کاموا از بین نی‌ها و ساخت اشکال مختلف، دستان خود را در راستای فاصله خالی نی‌ها حرکت بدهند. دست ‌ورزی با نی معمولا تمرکز را هم افزایش می‌دهد. 

دست ‌ورزی با نمک رنگی

یکی دیگر از بازی‌هایی که حس لامسه کودکان را افزایش می‌دهد، بازی با نمک‌های رنگی و کشیدن شکل‌های دلخواه روی آن‌ها است. دست‌ ورزی با نمک خلاقیت بچه‌ها را چند برابر می‌کند.

بازی با اسباب‌بازی‌های دست‌ورزی

در دنیای امروز اسباب بازی‌ها بر اساس روان‌شناسی کودکان طراحی و تولید می‌شوند. اسباب بازی های دست ‌ورزی که در فروشگاه‌های معتبر به فروش می‌رسند، علاوه بر اینکه نوعی بازی‌های تقویت انگشتان محسوب می‌شوند، مهارت حل مسئله و تمرکز بچه‌ها را نیز افزایش می‌دهند. لگو، مهره‌های نخ‌کردنی و پازل‌ها نوعی بازی دست ‌ورزی هستند که در بعد شناختی کودک تاثیرات زیادی دارند.

نقاشی با ابزارهای مختلف

کودکان از انجام کارهای روتین فراری هستند. به همین خاطر از ابزار مختلف برای نقاشی استفاده کنید. انواع قلم مو، مداد رنگی، آبرنگ و مداد شمعی ابزار خوبی برای نقاشی کودکان محسوب می‌شوند. البته برخی از ابزارها بیشتر برای بازی دست ‌ورزی پیش ‌دبستانی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بازی با گیره‌های لباس

باز و بسته کردن گیره‌هایی که میزان سفتی آن‌ها متناسب با سن کودکان باشد، عضلات انگشتان را تقویت می‌کند. می‌توانید این تمرین را با قرار دادن گیره‌ها در لبه مقوا امتحان کنید.

شن‌بازی

یکی دیگر از انواع بازی ‌های حسی، بازی با دانه‌های ریز شن است. این کار حس لامسه کودکان را تقویت می‌کند. ساختن اشکال مختلف با شن همچنین خلاقیت کودکان را رشد خواهد داد.

بازی‌های پیچاندنی

استفاده از پیچ و مهره‌های بزرگ، به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های حرکتی ظریف خود را تقویت کنند. چفت کردن مهره‌ها به هم نیازمند هماهنگی عضلات با چشم‌ها است.

بازی با دکمه و زیپ

باز و بسته کردن دکمه‌ لباس عروسک‌ها و زیپ لباس‌ها به افزایش استقلال کودکان کمک می‌کند. پس از مدتی اجازه دهید کودکان خودشان کارهای شخصی مانند بستن زیپ و دکمه را امتحان کنند تا مسئولیت پذیری و حس اعتماد بنفس آن‌ها افزایش داشته باشد.

ساخت اوریگامی ساده

تا کردن کاغذ برای ایجاد اشکال مختلف، دقت و تمرکز کودکان را افزایش می‌دهد.  اوریگامی همچنین هماهنگی بین دست و چشم را بهبود می‌بخشد. بازی دست ‌ورزی پیش ‌دبستانی با انجام همین بازی طراحی می‌شود.

در نهایت باید بگوییم که اهمیت قدرت کودکان در اجرای این بازی‌ها به قدری زیاد است که مربیان برای مدتی آن‌ها را زیر نظر می‌گیرند تا در صورت نیاز، پیشنهاد شرکت در کارگاه‌های تقویت مهارت‌های حرکتی را به والدین بدهند. 

نکات مهم در اجرای بازی‌های دست‌ورزی

بازی دست ‌ورزی باید برای کودکان تداعی خاطرات خوب و حس اعتماد بنفس همزمان داشته باشد. در غیر این صورت کودکان علاقه کمتری از خود نشان می‌دهند و چه بسا انجام این بازی‌ها با حس بد در آن‌ها انرژی منفی تولید کند. به همین خاطر برخی از نکات مهم وجود دارند که در کنار کارگاه‌های تقویت مهارت‌های حرکتی به والدین و مربیان گوشزد می‌شوند. برخی از این نکات شامل:

• تناسب با سن و توانایی کودک: همزمان که بازی باید باعث رشد فعالیت‌ های حرکتی ظریف در کودک بشود، باید با توانایی و رشد ایشان هماهنگ باشد. به طور مثال اگر در بازی با گیره درجه سفتی گیره‌ها خیلی بالا باشد، کودک پس از چندبار امتحان آن را کنار گذاشته و ممکن است دیگر تمایلی به انجام آن از خود نشان ندهد.
• ایجاد محیطی امن و بدون فشار: فضایی فراهم کنید که کودک بدون ترس از اشتباه کردن، بتواند آزادانه بازی کند. برای کودک حد خوب و عالی تعیین نکنید. هر شکلی و رنگی که با ترکیب خمیر بازی ساخت باید مورد توجه و تشویق شما قرار بگیرد. فراموش نکنید که کودک شما نهایت 6 سال سن دارد.
• تشویق و تقویت مثبت: تاثیر تشویق و حال خوب را فراموش نکنید؛ این کار مانند معجزه است. اگر فرزند شما تنها یک ساعت برای انجام بازی مهارت دست‌ ورزی از خود علاقه نشان داد، همان را هم بزرگ کنید و او را تشویق کنید. به مرور زمان این یک ساعت افزایش زیادی پیدا خواهد کرد.
• استفاده از مواد و ابزارهای متنوع: در نهایت امتحان بازی‌ها و اساب بازی‌های جدید انگیزه خوبی برای کودکان است. درنتیجه هر چند وقت یکبار با جستجو در اینترنت بازی‌های جدید را امتحان کنید.

نتیجه‌گیری

بازی‌های دست‌ورزی نقش اساسی در رشد همه‌جانبه کودکان دارند. تمرینات مهارت ‌های دستی معمولا نیازمند دقت و توجه زیادی هستند؛ در نتیجه به مرور زمان این بعد شناختی کودک را تقویت خواهند کرد. بازی‌هایی مانند حل پازل و یا ساخت خانه با لگو همزمان به تفکر خلاق و مهارت حل مسئله نیاز دارد. 

در نهایت شنیدن تجربه مادران و مربیان موفق در این زمینه به ما نشان می‌دهد زیر نظر داشتن رشد حرکتی و فعالیت ‌های حرکتی ظریف چقدر اهمیت دارد. این بازی‌ها در آینده زیر بنا و پایه‌ی حرکاتی می‌شوند که کودک باید به طور روتین، مستقلانه انجام دهد. درنتیجه اگر شما هم در این زمینه تجربه خاصی دارید، حتما با ما به اشتراک بگذارید.